Trang Nhớ Về Tháng 4 năm 1975

 

Ngày Tháng Tư! Bao lâu rồi ta không nằm trên cát Nghe biển thầm thì kể chuyện liêu trai Không biết bây giờ biển còn như cũ Hay chỉ lời than, lẫn tiếng thở dài!!! Biển ngày xưa của một thời nhỏ dại Những vỏ sò, vỏ ốc, chuyện đại dương Bé ngây thơ tưởng cuối cùng trái đất Phía bên kia mặt trời ngủ ... hoang đường! Từ khôn lớn ta lên rừng kiếm sống Cây ngút ngàn và gió lộng trời cao Dường như vẫn có những điều gần gũi Ừ phải rồi ... đêm cũng vạn vì sao Ngày tháng tư người trách thầm biển rộng Nghĩ mà thương chuyện mẹ đẻ trăm con Trang dã sử đã trở thành huyển mộng Tình anh em ai biết mất hay còn!!!??? Hơn ba mươi năm người mang đời lưu lạc Da còn vàng máu vẫn thắm đỏ tươi Ta cũng vậy mang một thân viễn xứ Cuộc nhân gian không biết khóc hay cườỉ! Gươm tráng sĩ đã vùi trên rừng vắng Mộng anh hùng chìm khuất đáy đại dương Rượu chửa chạm môi trong lòng đã đắng! Cả tiếng cười cũng nặng nỗi niềm thương!!! Chiều nay lạnh hoàng hôn đang dần xuống Nắng lịm dần khuất dạng phía núi cao Gió quê người làm nhớ nhà da diết Mặt trời xưa về ngủ ở phương nàỏ TN Nỗi đau Tháng Tư (1) Trên đường đào thoát ẵm con thơ May rủi nào ai biết để ngờ Thiêm thiếp thiếu cơm hay thiếu nước?! Mắt nhìn xa thẳm dạ bơ vơ! Trẻ thơ nào có tội tình chi! Nước mất nhà tan chịu biệt ly Đánh đổi tự do bằng mạng sống Ấm no hạnh phúc hỏi là gì? Một cảnh này thôi đã não lòng! Còn bao nhiêu nữa những long đong?! Bao người thoát được vòng cam khổ Mấy kẻ vùi thân đáy biển Đông?! TN   Thơ Tháng Tư (4) người kể nhau nghe chuyện "tháng tư" nỗi vui sao ít buồn càng dư ba mươi năm lẻ quên chưa được trời "tháng tư" như vẫn mịt mù!!! "tháng tư" người vội bỏ ra đi mang nhẹ hành trang, lệ nặng mi có hẹn hay không ngày trở lại gặp nhau kể chuyện lúc phân kỳ rồi những "tháng tư" tiếp nối nhau mỗi năm chồng chất những thương sầu nhìn về chốn cũ lòng chua sót xoá được hay không những dãi dầu! TN   Thơ Tháng Tư (5) tiếng cười gẫy vụn những ngày tháng tư ba mươi bốn năm về trước có kẻ vội vàng đi bỏ lại sau lưng quê hương đất nước người ở lại nghẹn ngào trong lồng ngực nhìn cuộc thế đổi thay nước mắt nào rơi được!!! cay ... rồi cũng phải quen dần hay là chẳng làm gì khác được??? kẻ lên miền ngược vào tận rừng sâu trả cho xong món nợ không vay đã mấy người rồi không về nữa!!!??? người lao mình vào biển rộng mạng sống đưa vào trong ván bài may rủi ... tự do ngày xưa người bị gọi "con lai" kẻ kêu là "me mỹ" buồn thay bây giờ đi "làm ..." cũng phải sắp hàng cũng phải nộp đơn ... hờn!!! thưở trước nhà nghèo mẹ bán con ba mươi năm cuộc sống mỏi mòn thân làm thuê làm mướn thế mà .cũng phải ... đội gạo, mượn tiền ... đem hiến mới mong ... hớn hở ra đi thân bỏ xứ người cười ... nghe hận!!! ơi quê hương lận đận cả ngàn năm dưới ách tham tàn nay chỉ vì danh vọng, giàu sang nỡ nào mang bán cho bọn ngoại bang từng tấc đấc từng thước sông giòng giống Tiên Rồng tủi hổ ... ba mươi tư năm oà vỡ ... những niềm đau hồn tử sĩ về đâu??? anh linh chứng giám hay cũng ngậm ngùi sầu!!!??? gò Đống Đa, cọc nhọn Bạch Đằng tiếng gầm voi xung trận Triệu Ẩu, Hai Bà, lời nguyền Sát Thát núi sông ơi ... xin một phút giây tưởng về người đã thác ... TN Thơ Tháng Tư (6) Trời tháng tư ... bao năm rồi, Sài Gòn có ngủ hay vẫn chập chờn trong nỗi nhớ niềm đau Tháng tư này ... ba mươi bốn năm rồi nhỉ còn lại những gì để mình nói cùng nhaủ! Tháng tư này ... Sài Gòn có rực rỡ đèn hoả tiễn đưa nốt những gì vương vấn lại!!! Sài Gòn ơi ... tháng tư nào tới ta trở về nhìn trăng sáng quê hương Sài Gòn lại đổi thay cả những tên đường và ánh mắt bừng lên ngày tao ngộ Sài Gòn lại ... như hoa Hướng Dương nở rộ vươn mình lên cùng ánh nắng mặt trời Người cầm tay người không cần nói thành lời chỉ nhịp đập con tim hoà chung điệụ TN Đêm qua Saigon mưa rả rích...hôm nay trời cũng sụ mặt mưa từng cơn sụt sùi.... nhà nào cũng được nhắc nhở treo cờ, không treo là " phản động, chống phá cách mạng" đó, 30/04 năm nay là thứ 5, 01/05 lễ Lao động , tiếp theo là weekend ...nghỉ 1 lèo 4 ngày nên các khu du lịch cháy vé, sáng 30/04 đã kẹt xe các ngả xa lộ ra ngoài thành phố...(chắc khách sạn của Đại gia Q cũng hốt bạc), nội thành thì thưa vắng xe cộ, hắt hiu lắm, vì vừa nghỉ làm việc, vừa ra các khu du lịch , resort biển rồi ! Giờ lại nhận lời thăm hỏi Saigon của anh... THÁNG TƯ SAIGON...... Ba mươi tháng tư, Trời buồn nên trời khóc... Mưa đêm nay không to, Mưa dai dẳng héo sầu Mưa thổn thức nỗi niềm sâu thẳm Giăng khăn sô trên thành phố đầy cờ Ba mươi tháng tư. Đau trong ta những bộ đò treillis để lại Những đôi botte de saut nghiêng đổ chỏng chơ Những mảnh đời oằn vai cực nhục Những mối tình chia cắt...mắt trõm lơ Ba mươi tháng tư Trái phá nào hoàn thành nhiệm vụ ? những phút cuối cùng của cuộc chiến đau thương trái phá xới tung cả gia đình tám người phơi xác đỏ Trái phá hả hê tự đắc khôn lường Ba mươi tháng tư Bao nhiêu trái tim yêu gom về mình những vòng kẽm gai quấn siết Vợ xa chồng? Bao nhiêu trẻ cút côi ? Những nếp nhà ngập trong mùi hương khói Những đôi mắt lệ nhòa tuôn mãi không thôi... Ba mươi tháng tư Kìa người người rộn ràng chen nhau khu du lịch Khu vui chơi, khách sạn, nhà hàng trời nhìn xuống, đau , héo, sầu...trời khóc Biển mặn nằm im... gió lặng tiếng đại ngàn kt một chút tháng tư của người ở lại.... trời lại đang khe khẽ mưa...       Ký ức tuổi thơ Tôi ! Tương lai của tôi tới thời điểm này xem như không còn phát triển nữa,thế nên tôi thích sống với hồi ức hơn .Hồi ức về những nỗi nhớ không dịu êm Tuổi thơ của tôi co' rất nhiều giai điệu ....Những gì ngược ngạo không giống ai thì Tôi nhớ nhiều hơn những sự kiện bình thường. .....Từ nhà quê lên thành phố khi vừa lên 7 tuổi . Tôi sô'ng vui nổ trời với 2 anh trai và 1 tên em trai - trong số đó 1 là anh con cậu,còn lại la` anh em ruột với tôi. Thì ra vì cha tôi mất sớm ,mà Mẹ tôi một nách 3 con nhỏ - anh trai 2 tuổi, tôi mới lên 1 và em trai thì vừa tròn 6 tháng trong bụng Mẹ . Nên Cậu tôi đã mang anh và em trai cũa tôi về Saigon nuôi bớt gánh nặng .Mẹ chỉ nuôi một mình tôi . Thế mà từ nhỏ tôi tưởng tôi là con một. Nhà cậu có 4 người con dều dã lớn trên 20 tuổi nên đâu có chơi với chúng tôi. Suốt ngày chúng tôi đùa giỡn với nhau ,bạn hàng xóm còn có Thanh và Mẫn ở sát bên nhà . 5 chúng tôi ngày nào cũng chơi cướp cờ, đô vật,vì cùng số 1 nên lần nào tôi và Mẫn cũng là đối thủ của nhau .Nắm đầu,nắm cổ ì ạch vật nhau ,đỏ mặt tía tai ,mà cứ huề hoài . Chơi đánh kiếm thì tôi cứ chém vào tay Mẫn làm nó bị rơi gươm rất sớm,và lần nào nó cũng gân cổ lên nói tôi ăn gian,và tôi cứ ăn gian hoài như vậy mà Mẫn không làm gì duoc……vậy mà nó chả có cách gì thắng tôi cả? hay là nó nhường tôi ? chả hiểu !Nhưng chúng tôi chơi với nhau thân thiết và luôn bênh vực nhau. Có một lần Mẫn bị một tên trong xóm ăn hiếp trong lúc chỉ có một mình đi ăn sáng . Tuấn anh trai tôi ra lệnh : Lananh,Tú thơ lấy vũ khí đi đánh thằng Phong trả thù cho Mẫn !Thế là 3 anh em tôi xách gươm chạy ra đầu xóm chận dường Phong gây sự và đánh nó mấy cây vào chân và tay . Rút quân về nhà thì bị mợ Ba( vợ sau của cậu ) dứng chờ sẳn với cây chổi lông gà trên tay, phết mỗi đứa 2 roi đau quắn đít ! Chưa hết bi kịch ! Mơ Ba phạt 3 anh em tôi phải lau cửa sổ . đang đúng hàng ngang thi hành lệnh phạt thì có một bà dến truóc cửa nhà mắng vốn : nhà bà 3 thằng xúm đánh con tui ! Mợ tôi cải nhà tôi chỉ có 2 thằng mà thôi ! ...lập tức bà ấy chỉ vào 3 anh em tôi la lên : đó rõ ràng 3 thằng này ban sáng xách cây đánh con tui , cả xóm thấy hết ,còn bênh nữa !...ha..ha.. . Lúc còn nhỏ tôi mặc quần short ,cởi trần như con trai vậy.....Tôi nhớ tắm mưa là niềm vui kinh khũng của cả lũ nhóc chúng tôi thời đó.Không thể nhớ hết chúng tôi đã nô đùa dứoi mưa bao nhiêu lần ..Một lần tắm mưa đã đòi xong , tôi chạy vào nhà nhảy tưng tưng la hét vì hào hứng thì mẹ tôi kéo tôi lại ,bắt đi thay dồ ngay và cấm không cho tôi đươc tắm mưa nữa ...,.Có lẻ đó là cái mốc thời gian chuyển tiếp tuổi thơ của tôi sang giai điệu khác ! Năm 1963 - tôi lên 8 tuổi . Tôi ở nhà cậu đã 2 năm, tôi đang học lớp 2 . Ngoài giờ di học tôi phải chơi với em nhỏ mà lẽ ra tôi phải gọi là anh ,vì con của cậu (là anh của me. ). Nhiều buổi trưa ngổi đưa võng cho em ngủ ,tôi thèm chạy chơi ngoài sân quá chừng,thèm chơi với mấy cái nắp chai nước ngọt đũ màu sắc mà tôi bỏ công nhặc nhạnh ,tích góp lai lưng lững 1/2 thùng sữa bò ông Thọ . Gồm đũ loại nắp chai xá xị màu trắng có hình con cọp đỏ là lính . Nắp chai nước cam màu vàng cam có chữ Top màu đỏ là Tướng . Nắp chai Birley màu xanh dương có chữ Birley màu xanh đen là Tướng.Nắp chai xá xị của hãng Phương Toàn màu trắng có hinh con Nai màu nâu đen là lính . Tôi thường xếp những nắp chai thành 2 đội quân đối diện nhau với tư thế dàn trận nghênh chiến..Rồi thì ...xáp lá cà ! lùa 2 đội ụp vào nhau ...be^n nào còn lại nhiều nắp úp như ban đầu sắp xếp là thắng trận . Tôi thường chơi một mình ,khi nào có ai cùng chơi thì tôi thích lắm vì sẽ hào hứng hơn . Vậy mà bị ngồi một chổ đưa võng cho em ngũ có tức không !? Từ nhỏ tôi đã thể hiện sáng kiến không chịu thua hoàn cảnh rồi . Tôi len lén ngắt vào chân em bé làm em cứ o. e. khóc hoài không chịu ngủ yên ...Thế là Mợ của tôi phải lại dỗ em , cho em bú v.vv...Và tôi chuồn lẹ với mấy món đồ chơi thú vị của mình.   Tôi nhớ hoài lần anh Ba Yên du học ở Mỷ trở về . Anh ba Lê Ngọc Yên là em của chị hai Yến con cậu . Anh học trường sĩ quan không quân ở Mỹ 4 năm ,tốt nghiệp phi công chuyên lái máy bay chiến đấu .A 37. Cả nhà rộn ràng vui đón anh ba . Lũ nhóc tôi lăn xăn chạy ra chạy vào vui mà không rõ lắm vui cái gì . Và rồi nhân vật ai cũng mong chờ đã về tới nhà ,..Đồ đạc qua' trời nhiều. 2 cái thùng carton to đùng cở 2 cái máy giặt ( là tôi mô phỏng ). 2 valise to tương đươngvà lĩnh kĩnh xách to, xách bé ...ôi ! người nước ngoài về mà ! .....Mà anh ba Yên thì làm tôi choáng ....Trong mắt tôi khi đó anh là ông khổng lồ . cao 1m80 ghê chưa ? Tôi mãi mê trong góc nhà ,nhìn anh soạn đồ ra ,cái gì cũng màu sắc và mới toanh ,. Anh ba Yên lôi từ dưới đáy thùng ra một con gấu bông mầu hồng . Anh đưa mắt nhìn quanh và bắt gặp tôi đang tròn xoe mắt nhìn anh la lẫm. Anh cười âu yếm và chìa con gấu bông cho tôi . Anh xoa đầu tôi cười nói" Lan anh con cô Sáu hả ? chơi với em nhé ! " . Tôi bở ngở ôm con gấu bông mà không dám tin là thật . Nhưng con gấu dẹp quá _ lông xù mềm mượt như tơ màu hồng . 2 mắt tròn như hai viên bi đen,cái mũi là 2 đốm nhỏ màu nâu ,còn cái mõm màu đỏ oi là dễ thương. Lại còn sợi ruban màu vàng rực cột thắt nơ quanh cổ làm cho con gấu sang trọng làm sao. Tôi sung sướng mê tơi, tôi như đang bay lên cùng món quà quá đỗi tuyệt vời trong tay . Mừng quá , tôi ôm con gấu ra trước thềm nhà ngồi nhìn nó không chán . ...Là của tôi sao ? Oi !như đang đi ra từ giấc mơ vậy .... Ôm con gấu bông trong tay mà tôi vẫn còn chưa dám tin nó là của riêng tôi . Anh Ba Yên dặn là chơi với em ! nhưng em còn nằm trong nôi mà ?còn lâu lắm em mới biết chơi ; Tôi sẻ giữ thật cẩn thận . Tôi nhủ lòng như thế ...Đang miên man ngây ngất với món quà bất ngờ....thì bất ngờ con gấu bi giật ra khỏi tay tôi . Mợ Ba giằng lấy con gấu ngắm nghía ,trầm trồ xuýt xoa - ui tròi ơi! dẹp quá vầy nè , cái này phải giữ kỹ hong thôi là dễ dơ lắm nhen ! Cất để dành cho em chơi ! Nói xong mợ mang con gấu bông đi vào nhà . Đang ngỡ ngàng ,tôi bừng tỉnh bật đứng lên chạy theo mợ , tôi thấy mợ ba mở tủ áo dài ra , để con gấu bông vào rồi đóng tủ lại. Tiếng ổ khóa bóp tách một tiếng lanh lùng ! Tôi đứng sau cánh cửa sổ bên hong nhà, nhìn qua khe cửa , trong tôi là nỗi uất ức xen lẩn bàng hoàng . Con gấu xinh đẹp tôi ôm còn chưa kịp nóng tay , nỗi vui mừng của tôi như ngọn lửa vừa bừng lên chợt tắt ngóm vì một cú tạt nước lanh tanh . Tôi cứ tần ngần đứng nép sau khe cửa như thế , rất lâu...rất lâu rồi nhũng giọt nước mắt tủi hờn lại tuôn tràn như vỡ đê ,ròng ròng hai bên má tôi . Tôi chỉ khóc một mình mà thôi .( Tôi đang ở nhờ nhà cậu , không có mẹ kề bên. Mẹ khi ấy đi làm trên Biên Hòa, cuối tuần mới về thăm anh em tụi tôi . ) . Không hiểu khi ấy tôi sợ gì mà không dám khóc ra tiếng. Tôi cứ lặng lẻ đứng thổn thức một mình như thế thật lâu. Thỉnh thoảng tôi hé mắt nhìn qua khe cửa sổ , dỏi mắt về phía cánh cửa tủ im lìm như thách thức , như ngạo nghể với tôi. mà trong đó có món quà xinh đẹp đã vút khỏi tay tôi bất ngờ như khi nó đén ! Tôi len lén ra ngồi thu lu ngoài bậc thềm nhà buồn hiu hắt,tôi không hiểu vì sao tôi không được mợ cho chơi con gấu bông đo' . Rõ ràng anh Ba dặn tôi chơi với em nhé mà em còn nằm trong nôi ! Lâu lắm em mới lớn, nghĩa là lâu lắm tôi mới đuọc thấy lại con gấu hồng vô cùng dễ thương ấy. sẽ lâu lắm đấy .! Vài hôm sau thì tôi quên hẳn ,chuyện đã từng có một con gấu bông quà tặng đến và bị tước đoạt phủ phàng - Hầu như biến mất trong bộ nhớ của tôi . Thời gian cứ thế trôi qua ,và tôi lớn dần , lớn dần theo 3 em trai con cậu tôi cũng dần dần sinh ra . Chúng tôi lớn lên cùng nhau,, cùng vui đùa , cùng chia sẽ nhũng vui buồn trong gia đình . Vì sống theo kiểu đại gia đình , nên chúng tôi thương nhau như chị em ruột ... Năm 1970 Tôi 16 tuổi, lần đầu tiên có bạn trai,và cũng bắt đầu trao đổi thư tình . nguy hiểm quá nếu thư đến mà tôi không có nhà để nhận- lọt vào tay người lớn là tiu đời . Tôi mua chuộc 2 tên em họ : Tùng , Khánh có nhiệm vụ giấu thư dùm tôi , tên nào trao thư sẽ dược trả công 5 đồng/1thu. Mọi việc êm ả cho đến một hôm vì dành nhau thư để trao lại cho tôi lãnh tiền công mà Tùng và Khánh cải nhau chí chóe ... Thế là chuyện bí mật bị bật mí tùm lum . J) Và tôi lớn lên từng ngày , thời gian cứ lặng lờ trôi .Tôi 19 tuổi và đủng đỉnh bước chân vào Đại học Luật . Tôi sẽ là một cô Luật sư chứ không thèm làm bà luật sư . Tương lai của tôi như mở toang ra ,thênh thang , quang đảng chỉ chờ tôi sải đều bước chân tiến tới vinh quang . Tôi dự định năm thứ 3 sẽ chọn chuyên ngành Công Pháp Quốc tế.Tôi có thể sẽ ra Thẩm phán hoặc nghiên cứu soạn thảo Luật . Tôi không thích Dân luật sẽ ra làm Luật sư kiện ,tụng. Câu " Đa kim ngân phá luật lệ " treo ngạo nghễ ở Pháp đình làm tôi dị ứng .Tôi không ưa cái nghề lẽo mép ăn tiền .luồn lọt qua các khe hở của Luật pháp . Tôi thích làm ra luật ! NHƯNG ! 30/04/1975 đã đảo lộn cuộc đời của tất cả mọi người . Và tôi thì 20 tuổi ! Đời sống nơi thành phố trở nên quá khó khăn với những gia đình đông miệng ăn . Cậu Ba đem gia đình nhỏ gồm : Cậu, Mợ và 3 con trai Tùng,Khánh. Thuấn về Long Xuyên mở nhà hàng ăn sinh sống . Hôm tổng vệ sinh trong nhà để thu dọn đồ đạc của gia đình cậu chuyển ra xe thật là bề bộn . Bao nhiêu là thứ cần phải vất bỏ đi . Trong lúc lôi hết tủ áo của cậu mợ ra thu dọn lại cho gọn , tôi lặng người khi kéo ra từ dưới đáy tủ một vật bẹp dí, loang lổ vết dán gậm nhấm nham nhở, nhũng vết rĩ sét , ố bẩn sĩn màu lem luốt . Sợi dây ruban màu vàng thắt nơ nơi cổ mặc dù phai nhạt màu và nhăn nhúm bèo nhèo nhưng vẫn đũ uy lực cho tôi nhớ- nó là gì ! ôi ! tang thương làm sao , con gấu bông màu Hồng xinh xắn dạo nào ! Tôi đã từng thổn thức khóc vì bị tước đoạt mất nó . Tôi đã tiếc ngẩn, tiếc ngơ vì ôm nó chưa kịp nóng tay đã vuột mất . Nó ! con gấu bông màu hồng đẹp rực rở ngày xưa khi tôi 8 tuổi còn đâu ? Tôi nghe có gì đó nghèn nghẹn nơi cổ họng, ngực tôi nặng nề như đang đeo một tảng đá to làm cho tôi thở rất khó nhọc. Mắt tôi cay cay ,và một giọt lệ nóng hỗi lăn nhanh trên má ,rơi vội vã xuống tay tôi đang nắm chặc con gấu thảm thương , tàn tạ trong tay . Những cậu em họ của tôi đã không hề biết có con gấu bông này , nói chi đến chuyện được chơi với nó .!? Cướp trong tay tôi lạnh lùng , sao lại nở vô tình, vô cảm bỏ quên như thế ??? Nếu ....ngày xưa ấy ,tôi được giữ con gấu cho riêng tôi ,thì chắc chắn rằng tôi đã nâng niu, chăm chút cho nó trở nên một con gấu bông đẹp tuyệt vời.Và khi trao lại cho các em đã đủ lớn nó sẽ là một món quà hoàn hảo ! Tôi ,ngày ấy - 20 tuổi để mặc cho nước mắt lăn dài trên má . tôi lại phải khóc vì xót xa cho cái mà mình xem như báu vật đã bị thờ ờ, rẽ rúng bỏ quên . Tôi khóc cho sự phủ phàng , bẻ bàng của cuộc sống . khóc cho sự ly tan của gia đình khóc cho tương lai mờ mịt sắp tới đầy hoang mang và bất trắc ....!! Nỗi đau vì bị cướp mất cái mình trân trọng như vật báu của thuở 8 tuổi , Tương lai khi 20 tuổi va` nhiều lắm trong quãng đời tôi đã trải qua có giống nhau không ??? Tôi không muốn so sánh . Sự mất mát nào cũng như nhau cả thôi vì cứ nhớ lại giờ đây tôi lại mờ mờ đôi mắt . cho dù tôi đã gậm nhấm cuộc đời hơn 1/2 thế kỷ !A AnhAnh - 74 .		Tháng Tư , về nghe biển khóc  Em vẫn tưởng sẻ không còn khóc được Bao nhiêu năm lệ cũng đã khô rồi Nhưng khi nhìn sóng ra khơi Lòng vẫn bồi hồi ...lệ vẫn rưng rưng.. Hôm nay , một ngày tháng Tư Người nhớ Người ...Em lại nhớ Anh ! Biển khơi ..gió lộng .. chiều nhạt nắng Phảng phất ..theo về ..Anh đấy ư ?! Từng cơn so'ng dội vang lời nhắn Kẻ ờ người đi ...biệt ly sầu ...! Nơ. nước - nghiệp nhà hai vai nặng Một bước ly hương ...mãi mãi rồi Biển cả bao la ...đời trai tận Óan hận chôn vùi lòng biển sâu Người đi ..mãi vẫn xa bờ Thương người cô phụ ...đợi chờ .. khổ đau Biển lao xao từng cơn sóng dội Phảng phất ..Hồn Ai ..thương nhớ Ai...! Vẵng nghe tiếng khóc ..hòa trong gió Nỗi hận thiên thu ... một kiếp người !!! nnh     cám ơn em Em mua cành hoa Với đồng tiền cuối Đến nghĩa trang buồn Thăm mộ người thân Cỏ tranh đan lối Che khuất mộ phần Bia phai đất lở Bình hương không còn Cắm hoa trên đất Nước mắt em tuôn Quạnh quẽ người đi Cô đơn kẻ ở Nói gì viết gì Nhớ ai thương ai Hồn không giữ được Tháng ngày phôi phai Em ngắt cành hoa Bên đồi cỏ dại Về căn nhà xiêu Lung lơ vách mái Gài hoa trên vách Mường tượng bóng cha Nhiều năm xưa cũ Ghé qua hiên nhà Bây giờ vắng vẻ Ngõ trước đường sau Gà bươi sân rác Chó chạy ven cầu Chõng nằm lệch lạc Mùng rách chăn nhàu Em che đời em Co vừa đủ ấm Em nghèo đã đủ Vẫn gửi chút hương Cho đời tươi thắm phan nhật tân     TỜ LỊCH NGÀY 30 THÁNG TƯ Tay buồn xé lịch hôm nay, ba mươi nhắc nhở ngày đầy tiếc thương . Còn nghe hoảng hốt lời vương, người qua lối ngõ trên đường khóc than . Quê hương đã phủ màu tang, đời anh lính chiến gian nan thế này . Thân anh gục ngã phơi bày, mùa Xuân năm ấy cỏ cây cháy nồng . Nơi đây thị trấn chờ mong, người buồn nức nở nhìn trông chuyến đò . Còn đâu giọng hát câu hò, vô âm biệt tín và lo sống còn Ngày dài những tháng trăng tròn, dò theo rọi lối đường mòn khó đi . Thôi rồi biệt tích bao kỳ, buông tay tờ lịch phân ly đoạn trường . Tác giả : Trần Ý Thu Viết ngày : 30 tháng Tư-2009 Tháng Tư...Những Nỗi Buồn ... Tha’ng ba vừa đến tha’ng tư Tiễn Thầy kho’c bạn đời như la’ vàng Đành rằng co’ lu’c hợp tan Sao nghe tê tái lòng man ma’c buồn Tha’ng tư nhòa lệ mưa tuôn Ai đành lìa bỏ cội nguồn ra đi Cảnh đời loạn lạc phân ly Vượt biên sanh tử xa’ chi trẻ gìa Bao năm chung một mái nhà Biê’t ai còn nhơ’ hay là đã quên Mái trường rêu phủ buồn tênh Kể từ dạo â’y đổi tên mâ’t rồi !! Hành lang dãy lơ’p đơn côi Còn đâu tiê’ng trống bồi hồi vang xa Nhớ nhung a’o tră‘ng đôi tà Sân trường đâu đo’ Quô’c Ca , Hiệu Kỳ Đàn chim vỡ tổ bay đi Kẻ còn ở lại sầu bi tháng ngày Tưởng là bặt dâ’u chim bay Vui mừng hội ngộ hôm nay chẳng ngờ Thầy , Trò lòng ngỡ như mơ Nô’i vòng tay lơ’n mong chờ bâ’y lâu To’c xanh nay đã bạc mầu Vui đùa như thuởmái đầu thơ ngây Ngờ đâu chim bỗng lìa bầy Cuộc vui chưa trọn... nở bày chia ly Thầy , Trò dần sẽ ra đi Trở về cát bụi...màng gì lợi danh.. KT75 04/19/2009       1954 - 1975   RA ĐI Năm 54 cha giã-từ đất Bắc, Ngày 75 con đau-đớn ra đi ! Tháng Tư đen năm nào cũng sống dậy trong lòng gã với những kỷ-niệm buồn nhức-nhối. Dù chuyện ra đi của bọn gã chẳng thấm gì so với những nhọc-nhằn, khốn-khó của người khác nhưng đặc-biệt năm nay gã thấy cần nhắc lại để tưởng-nhớ đến hai thằng bạn thân cùng có mặt trong cuộc hải-trình vào ngày định-mệnh đó vừa vĩnh-viễn ra đi ! Minh, thằng em hiền-lành, dễ-thương, thân-thiết như anh em kết-nghĩa, cùng lớn lên trong xóm từ những ngày trung-học đệ nhất cấp. Hai đứa từng chia-xẻ cùng nhau tô mì trong chợ Bà-Điểm, bún giò An-Sương, miếng bánh, trái xoài, hột điều, dăm chén chè khuya . . . . Nào những lần ban ngày tụ họp chơi bóng bàn, đá banh, vô làng xem bạn bè đánh võ, hát ca, đàn địch . . . Tới tuổi nhập-ngũ, trong khi các anh lớn như Khanh, Huyến, Triệu và gã . . . lao vào Bộ-binh thì Minh nhỏ hơn 1, 2 tuổi đã an-phận làm lính thủy ở bến Bạch-Đằng để có cơ-hội tiếp-tục lên học Luật-khoa. Nhưng rất tiếc mới đây Minh, tuổi nhỏ nhất bọn, lại ra đi trước ! Và . . . hắn khiêm-nhường, kín tiếng cho đến ngày ra đi các anh em mới biết hắn là chắt kêu nhà chí-sĩ Nguyễn-An-Ninh là ông cố, người một thời lừng-danh chống Pháp ở làng Mỹ-Huề, Quán-Tre ! Ngày đám tang ở nghĩa-trang Rose Hill, gã nghẹn-ngào nhắn-nhủ lần cuối với Minh : Thôi . . . Minh ơi, mày về quê với Chúa để đoàn-tụ với người cha kính yêu đã ra đi thật sớm từ ngày bé dại, gặp lại anh Khanh đã bỏ thây trong trận Pleime và Huyến bị gục ngã dưới miệt Kiến-Hoà . . . Còn Thủy to con, xạm nắng, hiền khô nên bị gọi là Trâu nước. Là Bắc kỳ nhưng phát-âm giọng Nam. Tính tình vui nhộn, hóm-hỉnh. Làm huynh-trưởng hướng-đạo dạy các Sói con phải luôn luôn tháo-dác (vát) tức tháo ra rồi vác chạy đi ! Trâu nước và gã ngẫu-nhiên cũng ở chung hai, ba đơn-vị, thay nhau đi hành-quân, nghỉ phép, ăn nhậu liên-miên và cuối cùng Trâu nước về làm rể xứ gã . . . Lúc cuối đời, Trâu nước nghỉ hưu chỉ được một năm rồi bỗng nhiên sinh bệnh lăn quay ra đi vĩnh-viễn, bỏ lại gia-đình, vợ con và bè bạn ! Bách, người xa nhất trong nhóm, nghe nói bây giờ đang trôi-dạt lên xứ Vạn hồ, đông bắc nước Mỹ, chẳng biết tăm hơi ra sao. Mới thuyên-chuyển về căn-cứ Hải-quân Nhà Bè, gã gặp ngay lại Trâu nước. Hai đứa ra quán nhậu làm một chầu hàn-huyên. Kỷ-niệm cũ như sống lại từ hồi hai thằng làm lính với chút tiếng Anh ăn đong, được biệt-phái về Toán Liên-Lạc cho một đơn-vị Bộ-binh Mỹ. Trâu nước đóng ở Dĩ-An với Lữ-đoàn 2, gã lặn-lội hành-quân theo Lữ-đoàn 1 từ Lai-khê lên An-Lộc và Lộc-ninh. Hàng tháng gã quá-giang trực-thăng ghé Dĩ-An, trước khi doọc về Sài-gòn hay tạt qua đấu láo lai-rai trong khi chờ đợi chuyến tàu. Năm 70, cả hai bốc thăm từ Quân-đoàn 3, cùng thuyên-chuyển về Tây-Ninh trên chiếc Yamaha 100 của Trâu nước. Nhiệm-vụ mới vừa làm công-việc hành-chánh vừa đi hành-quân theo các Liên-đội Điạ-phương-quân lòng-vòng vùng Mỏ Công, Mỏ Vẹt ở biên-giới Việt-Miên hay loanh-quanh dưới chân núi Bà Đen . . . Tình cờ hôm về phép trên một chuyến xe đò ngừng tại ngã tư Trung-Chánh, Trâu Nước tán được cô-giáo trắng-trẻo như Bạch-Tuyết. Sau này nhờ một niên-trưởng cũ nói gã mới biết nàng là đại sư-tỉ chung trường ngày xưa. Còn gã tuy lắm khốn-khó nhưng đất lành chim đậu, cũng may-mắn quơ được một em sơn-nữ lang-thang dưới chân núi Bà để nên duyên vợ chồng vào năm sau. Năm 72, hai thằng được thuyên-chuyển về Sài-gòn thành thủy-thủ dổm theo nhu-cầu bành-trướng của Hải-quân. Trâu nước tốt số diện dạ ngưu, nằm khoẻ re một chỗ ở căn-cứ Nhà Bè. Gã với số-phận lông-bông như con cá mòi, bị ra Đà-Nẵng, đi học lung-tung, từ căn-cứ Hải-quân Cát-Lái đến Trung-tâm Huấn-luyện HQ Mỹ ở San Diego . . . Chiều ngày 23 tháng Tư, vợ con gã di-tản theo Phòng Tùy-viên Quân-sự của Toà Đại-sứ Mỹ. Hắn chết nhát, không dám lẩn theo như đa-số những người khác, ngại Quân-cảnh bắt được sẽ vô nằm Quân-lao bóc lịch mút mùa lệ thủy. Gia-đình vài người bạn khác khôn khéo lỉnh ra Vũng-Tàu, Long-Hải theo đường thuyền đánh cá tìm tàu Mỹ ngoài khơi ! Gã về nhà cho bố mẹ và bà chị hay nên chuẩn-bị tới Nhà Bè để có gì xuống tàu HQ ra đi . Chị lắc đầu, nhất-quyết ở lại chờ ông anh đang đóng ở Sư-đoàn 7, Mỹ-Tho, trở về. Bố mẹ lúc nào cũng vấn-víu, quấn-quít với người con gái cưng duy-nhất là bà chị và các cháu. Hai người chỉ ngồi yên với nước mắt ứa ra. Năm 54 cha giã-từ miền Bắc, giờ 75 . . . con lại đau-đớn xa quê ! Gã nói sơ tình-hình cho Trâu nước hay. Buổi trưa hôm 28, hai thằng kéo nhau về nhà hắn sau chợ Trung-Mỹ-Tây. Gã đem theo tặng cu Duy, hơn Dzu con trai mình một tuổi, một món đồ chơi để dành từ lâu. Cả ba ăn bữa cơm trưa có cá kho và canh chua, món khoái khẩu của Trâu nước, do Bạch-Tuyết nấu. Chị vừa ăn vừa đút cơm cho cu Duy ăn theo. Chừng nửa chén, chị buông đũa nói không ăn nổi, ánh mắt buồn vời vợi, nhấp nhổm không yên như lửa đốt, hết nhìn chồng rồi lại nhìn con lo-lắng . . . Đó là bữa cơm xum-họp cuối cùng của gia-đình Trâu nước có gã ké theo. Trưa 29, gã ra con phố nhỏ bên ngoài căn-cứ, mua cây thuốc thơm, một lô mì gói để dồn vô xách tay với bộ quần-áo và chút đồ lặt-vặt. Xe du-lịch của vài ông lớn, dân có máu mặt từ Sài-gòn bắt đầu tới đậu san-sát dọc theo hàng rào trước căn-cứ HQ Nhà Bè. Buổi chiều, tình-trạng ứng chiến 100 % nội bất xuất, ngoại bất nhập ban-hành ! Mười giờ tối, khi tình-hình trở nên tệ-hại, Thiếu-tá chỉ-huy phó tập-họp anh em và cho biết : Ềai muốn đi thì xuống tàu đổ-bộ LCM đang đậu sẵn dưới bến, ai muốn về với gia-đình thì cứ tự-nhiên ! Tất cả tan-hàng trong im-lặng, hoang-mang và lo-lắng. Những người có ý-định ra đi trở về phòng ngủ quơ vội đồ-đạc rồi lầm-lũi xuống tàu trong nỗi lo-sợ, nghẹn-ngào không biết đây là hành-động đúng hay sai, may hay rủi. Những người muốn ở lại còn buồn và hoang-mang hơn. Hai thằng bắt tay từ biệt và đưa chìa khóa xe gắn máy của mình cho Sou-Vay-Sam, thằng bạn nhậu người Nùng. Hơn mười một giờ đêm 29 tháng Tư, tàu LCM chất đầy người bắt đầu nổ máy de khỏi bãi bắt đầu chạy đi. Lênh-đênh sang Phi Năm 54 cha giã-từ đất Bắc, Ngày 75 con đau-đớn ra đi ! Để tránh bị địch-quân phát-giác , chiếc LCM tắt hết đèn đóm trông như con tầu ma trên giòng sông đen thẫm. Bây giờ nỗi lo-sợ là có thể bị B-40 hay đại-bác không giựt bắn thẳng tới từ hai bên bờ, nhất là khúc đi ngang Rừng Sát. Tiếng máy gầm lên, cưỡng khỏi vùng nước xoáy luôn cuồn cuộn giữa ngã ba sông Nhà Bè rồi trực chỉ theo hướng Vũng-Tầu. Đây là tàu đổ-bộ hạng trung, LCM (Landing Craft, Medium) chở quân cỡ một trung-đội khoảng 33 người, nhưng người Việt nhỏ con có thể chứa được nhiều hơn, với cánh cửa như chiếc mồm lớn há ra để đổ quân lúc ủi bãi. Như những quân-nhân lớn, nhỏ chung-quanh, Thủy và gã tự-động bỏ nón kết-bi, gỡ bảng tên, tháo lon ở cầu vai ra cất đi ! Gã buồn buồn nghĩ . . . thế là được giải-ngũ một cách bất-đắc dĩ rồi ! Mọi người đứng vịn quanh thành tàu, im-lặng trong nỗi ngại-ngùng, kỳ-dị khó tả khi nhìn căn-cứ xa dần ở phía sau. Nhà Bè nước chảy chia hai, Ai về Gia-định, Đồng-Nai thì về . . . A li hò lờ . . . , a li hò lơ . . . . . . . Nghe chăng tiếng hò dân ta vẫy-vùng theo gió. . . . . Nghe đây nỗi lòng dân ta tránh xa ngục-tù . . . . . . . Đó là khúc hát gã nhớ đại-khái trong một bài hát của Phạm-Duy, mà giáo-sư âm-nhạc tập cho khi còn trong ban hợp-ca từ  trung-học đệ-nhất cấp. Đêm nay rất đông người Việt-Nam rưng rưng nước mắt , không về Gia-Định hay Đồng-Nai, mà xuôi giòng ra biển để tìm hai chữ tự-do. Chừng mươi phút sau có tiếng nổ lớn kèm theo ánh sáng lóa lên cả một góc trời.    - Pháo kích !? -    Trời ơi  . . . căn-cứ bị pháo-kích ! Những tiếng la lên thảng-thốt. Rồi . . . liên-tiếp vài qủa nữa rơi xuống. Tiếng nổ oành  . . oành  . . . lớn của rocket 107 ly hay 122 ly chứ không phải tiếng nổ nhỏ hơn của cối 82 ly. Căn-cứ bùng lên như bó đuốc. Người lâm-râm cầu-nguyện và cám-ơn vì may-mắn vừa thoát khỏi giây phút tử-thần. Kẻ khác thì lo-sợ cho các bạn-bè, đồng-ngũ ở lại. Qua một quãng sông thấy nhiều chiến-hạm lớn qua mặt. Rồi một chiếc tàu hàng lớn lù lù hiện ra. Có lẽ nó bị mắc cạn nơi cồn cát gần giữa sông vì chạy vội trong đêm tối hoảng-hốt, thiếu hoa-tiêu dẫn đường cần-thiết. Một đêm lo-sợ, hồi-hộp trôi qua trên giòng sông. Trời bừng sáng vào ngày 30-4 thì chiếc LCM cũng tới cửa biển. Giòng sông bây giờ mở lớn ra, hai bên  bờ ẩn-hiện những cây đước thấp lè-tè . Mọi người thở phào nhẹ-nhõm vì đã thoát xa ngoài tầm súng của địch. Mùi biển mặn lồng lộng trong gió, luồn vào kẽ tóc, da thịt . . . Sóng vỗ mạnh làm chiếc tàu nhỏ bắt đầu lắc-lư. -    Có tầu tới kìa ! Hai, ba người bỗng la lên. Một . . .hai, ba chiến-hạm từ mé trong rẽ sóng lướt tới . . . rồi chạy luôn không đếm xỉa gì đến những tiếng la cầu cứu của đám người trên chiếc LCM . Nửa tiếng trôi qua, bóng một con tầu to xám, cũ kỹ từ từ hiện ra và rõ dần . Nó chạy rất chậm. Chiếc LCM xông tới, ép vô. Những bàn tay vẫy lia lịa. Cả hai bên ngừng lại. Bây giờ nhìn rõ . . . là chiếc HQ-502, loại dương-vận-hạm lớn nhất của HQ Việt-Nam, cũng là tầu LST (Landing Ship, Transport) lớn nhất vận-chuyển quân-cụ, binh-sĩ của HQ Hoa-kỳ thời Thế-chiến thứ 2, từng được gọi là tàu há mồm đưa dân di-cư từ miền Bắc vào Nam năm 54 . Trên tầu đã đông nghẹt những người. Thang giây lớn, rộng thả trùng-trình bên hông. Chúng tôi tuần-tự ôm đồ-đạc, túi xách leo lên. Khi mọi người đã lên hết, tài công lẳng-lặng lái chiếc LCM quay về hướng đất liền. Vừa chân ướt chân ráo, lơ-ngơ bước lên chiếc dương-vận-hạm thì một giọng đã la lớn :  - Ê . . .Thủy . . , " ông thầy " . . . ! Bọn tôi đang ngó ngang, ngó dọc xem ai kêu . . . thì Bách đã lách đám đông xấn lại. -    Ủa . . . mày đi chiếc này luôn !? Thủy reo lên mừng rỡ. -    Tao đang cấm trại ở Tân-Cảng . . . thì tới giờ thứ 25 nhào xuống đi luôn. Rồi Bách hạ giọng buồn hiu, hối-hận : -    Nhưng tao không về đón kịp vợ con theo ! Chẳng biết bây giờ cả nhà ra sao ? Bách cũng là bạn cùng tiểu-khu Tây-Ninh chuyển sang HQ một lượt với hai đứa tôi. Thật an-ủi, chạy giặc gặp bạn hiền. Bách dẫn hai đứa tôi leo lên chiếc ca-nô treo lơ-lửng trên không cao khoảng hơn 4, 5 thước. Đây là ca-nô cấp-cứu có mui, dài khoảng hơn 10 mét, bề ngang chừng 3, 4 mét treo lơ-lửng trên cao vơí cây đà tròn đỡ bên dưới cũng là đường để lên, xuống. Ba đứa tôi và 2 em nhỏ cỡ 9, 10 tuổi tạm-trú trên đây rất tiện-lợi vì ít người muốn leo trèo lên, xuống vất-vả và hơi hiểm-nguy. Vì ca-nô nhỏ, chúng tôi thay nhau để một người ngủ dưới mũi ca-nô có chỗ tốt bằng-phẳng, hai đứa kia ngủ trên lườn cong gượng-gạo, khó-chịu . Còn hai em nhỏ tối phải về chỗ cha mẹ ở dưới. Ba, bốn ngày đầu chưa được tiếp-tế, ngày 3 bữa, mỗi bữa ba đứa tôi bẻ một gói mì sống ra làm 3 miếng để chia nhau ăn rồi uống nước lạnh, nói chuyện đời và hút thuốc lá vặt. Đôi khi Bách xuống ngoại-giao, kiếm chác thêm được miếng cơm của thủy-thủ cơ-hữu trên tầu. Trên tàu, tổng-cộng có khoảng 3000 người chen-chúc nhau như cá mòi hộp từ trên boong xuống dưới hầm. Muốn đi phải lách qua lại khó-khăn. Mọi người đều cùng tâm-trạng buồn đau vời vợi. Những cụ bà, mấy cô trẻ . . . ngồi khóc sụt-sịt bên nhau . . . Đám con nít la khóc  khó chịu. Trên boong thoáng mát nhưng lại bị mưa gió và nắng chói-chan hành-hạ. Đa-số các gia-đình có trẻ em thích ở dưới hầm tầu vì kín gió, không bị mưa nắng. Nhưng ở dưới dễ bị buồn nôn vì mùi mồ-hôi nhiều người quyện lại, dầu cặn, nóng hầm, ngột-ngạt và nhất là dễ ói mửa khi tầu lắc mạnh. Vệ-sinh là chuyện quan-trọng nhất ! Dẫy cầu-tiêu nằm ngang thành tầu, đóng tạm bằng ván chìa ra ngoài biển được che bằng ny-lông đen. Muốn đi phải canh giờ sắp hàng ít nhất trước một giờ hay lâu hơn tùy theo thời-điểm sáng hay chiều. Đến trưa một chiếc máy-bay thám-thính L-19 lượn thật chậm quanh tầu xin đáp . Tàu lại ngừng, một người nhảy ra được cứu sống. Máy bay vòng lại, người thứ hai, phi-công, nhẩy ra nhưng không thấy tăm hơi vì sức đập mạnh khi chạm mặt nước hay vì không biết bơi !? Tầu tiếp-tục chạy nữa tới Côn Sơn vào buổi chiều, nơi giam tù trứ-danh. Đây là địa-điểm tập-trung của hạm-đội HQVN. Dọc hải-trình, nhiều ghe đánh cá cũng cặp vô để leo lên. Sau này mọi người mới biết chiếc HQ-502 bị hư 1 một máy, đang chờ vô đại-kỳ ở HQ Công-Xưởng (sửa-chữa hạng nặng trong thời-gian khá lâu tới cả năm. Tiểu-kỳ là tu-bổ hạng nhẹ chỉ vài tháng), thì bị xách đi di-tản nên chạy rất chậm chừng 15 hải-lý, tha-hồ cho mọi người leo lên qúa-giang. Ngày hôm sau chúng tôi lên đường trực-chỉ hướng Phi-Luật-Tân. Lúc này mọi người thật an-tâm vì đã ra khỏi hải-phận quốc-tế và nhất là có lực-lượng đặc-nhiệm của Hạm-đội 7 hộ-tống, dù trong lòng canh cánh nỗi sầu vĩnh-viễn ra đi không mong ngày trở lại. Mỗi ngày lại có một tầu Mỹ, thường là khu-trục-hạm Cook cặp lại để tiếp-tế dầu, nước, lương khô dã-chiến (đồ hộp C ration), nước uống . . . Thuốc lá , sô-cô-la, bánh kẹo . . . ném qua phía này lia lịa. VN và Phi cách nhau khoảng 2 giờ phản-lực. Nhưng đến ngày thứ 7 chiếc dương-vận hạm HQ-502 mới lết đến Căn-cứ HQ Mỹ ở vịnh Subic sau chót. May-mắn như ta vẫn nghe Ềtháng Tư bà già đi biểnỂ  nên tầu chạy êm, nhẹ-nhàng như sóng vỗ trong hồ. Vì xâm-nhập quốc-gia này trái phép, tầu VN phải trương cờ Mỹ lên, nỗi nhục thua trận và mất nước thấm đậm vào lòng mọi người . . . Gần vào đến hải-cảng, lá quốc-kỳ từng được gìn-giữ bằng máu, nước mắt của quân-dân trong bao năm, đành miễn-cưỡng hạ xuống ! Mọi người xúc-động vừa khóc, vừa hát bài quốc-ca thân-yêu lần cuối và không biết bao giờ sẽ được hát lại. Sau này vào đầu thập-niên 1990, tạp-chí VN Magazine cho biết đại-úy Richard Armitage - có tên Việt là Phú, người nói tiếng Việt giọng Bắc như gió, cựu cố-vấn trưởng của Giang-đoàn 27 Xung-Phong ở Bến Kéo, Tây-Ninh - đã bay tới Sài-gòn vào 2 tuần-lễ chót để phối-hợp nhiệm-vụ di-tản cho hạm-đội VN với đại-tá Đỗ-Kiểm, tham-mưu-trưởng HQVN.  Vì việc đưa đoàn tầu VN vào lãnh-hải Phi trái phép, thiếu-tá (cấp-bậc mới) Richard đã bị tổng-thống Phi Marcos phạt giam tại-gia 2 ngày như một màn trình-diễn cho đỡ khó ăn, khó nói với tân chính-phủ VN ! Dĩ-nhiên 30 chiến-hạm di-tản của Hải-quân VNCH đã về tay Phi-luật-tân hết. Sau này giải-ngũ, thiếu-tá Richard trở thành phụ-tá Bộ-trưởng Bộ Ngoại-giao đặc-trách Viễn-đông Sự-vụ tại Ngoại-giao Hoa-Kỳ thời tổng-thống Reagan. Ông là người đã thương-lượng với chính-phủ Marcos về việc thuê mướn hai căn-cứ Subic Bay (HQ) và Clark (KQ) cho Mỹ. Bên Phi-luật-Tân đòi tiền mướn là 1 tỉ đô-la, nhưng Mỹ chỉ tăng lên mức tối-đa là 500 triệu mỗi năm. Hai bên không đạt được thoả-thuận, Mỹ đã di-chuyển căn-cứ HQ từ Phi sang Singapore như ta thấy hiện nay ! (còn tiếp) Q nhà lá vườn